Protestant of katholiek?
8 maart 2026
Deze keer hadden we reünie in een Fletcher hotel op de Biblebelt. Op het terras vertelde ik dat ik me meer verwant voelde met het protestantisme dan met het katholicisme. Gert en Fingal snapten daar weinig van, hadden van een vrolijke hippie als ik wel iets heel anders verwacht. Hoe kón ik het opnemen voor een zwaar depressief geloof waarin de mens in zonde is geboren en niet tot enig goeds in staat is? Ja hallo? Dat zijn extremen. En wat hebben carnaval en met schilderijen volgepropte kerken dan met het geloof te maken? Waar geen moment overblijft voor verstilling? Ja maar ik kende pater Van Kilsdonk toch, die hele lange samenvattingen van gesprekken schreef als hij bij je op bezoek was geweest? Ik moest toegeven dat bij hem in zijn kamer een bijzondere stilte hing. Het bleef 2-1 tussen ons, hoewel Wim nog even de stand op 2-2 kwam brengen door het voor het protestantisme op te nemen. Een vreemde discussie als je je realiseert dat we alle vier aan een gereformeerde universiteit hebben gestudeerd.
Wat het geloof betreft loopt de grens tussen Noord- en Zuid-Europa dwars door Nederland. Vroeger zweerde ik bij het zonnige zuiden, maar tegenwoordig voel ik me meer door het koude noorden aangetrokken. Volgens het uitgebreide World Happiness Report zijn de mensen daar ook het meest gelukkig. In de top 10 staan Finland, Denemarken, IJsland, Zweden, Nederland en Noorwegen. Frankrijk op plaats 33, Spanje op 38, Italië op 40. Over een paar weken verschijnt de update van 2026 van dit rapport. Ik ben benieuwd. Het zou leuk zijn om deze getallen te vergelijken met de overheersende religieuze gezindheid van deze landen, zoals ik dat eerder deed met democratie wat een correlatie van 0,62 opleverde. Dat geluk wordt gemeten door mensen te laten scoren op hun tevredenheid over welvaart, sociale gebondenheid, levensverwachting en keuzevrijheid. Geluk is niet objectief te meten. Een zwaar gereformeerd iemand is wellicht al blij als de kans dat hij niet in de hel zal branden nog geen honderd procent is – er is nog hoop!
Waar bemoei ik me eigenlijk mee? Ik geloof niet eens in God. Althans niet die God waar de meeste mensen in geloven. Eentje tot wie je kan bidden, die je iets kan vragen, die je je zonden kan vergeven, die je welkom heet in de hemel als je hem prijst. Een onzichtbare god waarin je moet geloven en die allemaal rituelen van je vraagt waarmee je dat bevestigt. Wiens woord en geschriften je geacht wordt op te volgen. Een spirituele autoriteit die ver boven je verheven is. Ik vind dat primitief. Zeker als de religieuze wereld volgestampt is met heiligen wiens voorbeelden je tot de dood zou moeten volgen, zoals Sint Laurentius die nog steeds rondloopt met het rooster waarop hij is gebraden. Maar dat een heilige of messias voor jóú heeft geleden, en dat God dan tegenprestaties vraagt, daar kan ik weinig mee. Rozenkransjes die je moet bidden. Maria als moeder van God. De doop. Avondmaalsvieringen. Biechten. Jezelf als zondaar beschouwen. Het vlees en bloed van Christus tot je nemen. Wat heeft al die poppenkast met spiritualiteit te maken? Veel van dat alles heeft natuurlijk een diepere spirituele en psychologische kern, maar die is zoek. Wat overblijft zijn lege rituelen.
Geef mij maar de God van Spinoza die het Alles is, zowel buiten als binnenin jezelf. God als het Bestaan, alomtegenwoordig. Net zoals Osho het ook vaak over ‘Existence’ had. Zijn schoonheid is leegte en stilte, en die vind ik méér tussen de kale sobere muren van een protestantse dan temidden van de drukke overdadigheid van een katholieke kerk. Bij de protestanten gaat het over je eigen relatie met God, terwijl bij de katholieken de weg naar God via priesters en pausen loopt. Misschien generaliseer ík te veel maar ik kan me best wat voorstellen bij de beeldenstorm in 1566. Ik moet Arthur er nog aan herinneren dat hij voor mij foto’s zou maken van het interieur van Evangelisch-Lutherse kerken in Finland. Is er een verband tussen het protestantisme en de koude overweldigende grootsheid van de Scandinavische natuur met de daaruit voortkomende stilte en alleen-zijn? Met het soms verdwijnende verschil tussen dag en nacht? Zou zomaar kunnen. Je mag het protestantisme niet vastpinnen op zijn zwaarte en somberheid, zoals je ook het katholicisme niet mag vastpinnen op het misbruik van koorknaapjes.
Maar we kwamen er met zijn vieren niet uit, ook omdat er geluncht moest worden. Kennelijk stonden we daar in Putten aan verschillende kanten van de Biblebelt. Eindstand 2-2.
Gepost in Spiritualiteit, Uit mijn leven
