Geluk en democratie

Date 20 mei 2024

Zijn mensen gelukkiger als ze in een democratie leven? Ik ging het onderzoeken. Want ik vond zowel het World Happiness Report 2024 als de Democracy Index 2023 waarin landen gerangschikt zijn van meest tot minst gelukkig en democratisch.

Het World Happiness Report 2024 is gemaakt door onderzoeksbureau Gallup, samen met het Oxford Wellbeing Research Center, het UN Sustainable Development Solutions Network en het WHR Editorial Board. Dat klinkt degelijk. 143 landen werden gescoord op zes variabelen: BBP per hoofd van de bevolking, sociale steun, gezonde levensverwachting, vrijheid, vrijgevigheid en corruptie. Daar bleek Finland het gelukkigste land te zijn en Afghanistan het ongelukkigst. Nederland stond op de zesde plaats.

De Democracy Index 2023 is gemaakt door EIU, de onderzoeks- en analysedivisie van The Economist Group. Klinkt ook degelijk. Hier werden 167 landen gescoord op vijf variabelen: verkiezingsproces en pluralisme, functioneren van de overheid, politieke participatie, politieke cultuur en burgerlijke vrijheden. Als landen dezelfde scores hadden zoals Frankrijk en Spanje, gaf ik hen beide een gemiddelde positie, in dit geval 23,5. Hier bleek Noorwegen het meest en Afghanistan het minst democratisch te zijn. Nederland stond op de negende plaats.

Niet alle landen kwamen in beide rapporten voor, zodat er 144 landen overbleven waarvan de rang van zowel geluk als democratie bekend was. Gelukkig was de benaming van vrijwel alle landen in beide rapporten hetzelfde, zodat het niet moeilijk was om alles in een Excel-bestand in drie kolommen naast elkaar te zetten: de landen met bijbehorende democratie- en geluksindices. De relatie tussen democratie en geluk kon ik nu uitrekenen en uitdrukken in een correlatiecoëfficiënt, een getal tussen -1, een omgekeerde relatie, en 1, een perfecte relatie. Uitrekenen? Ik herinner me dat ik dat in de jaren zestig eens met de hand deed, wat een gigantische klus is. Gelukkig kon Excel dat nu in een seconde voor mij doen.

Het werd 0,62. Dat mag ik volgens Scrbbr een middelmatige correlatie noemen. In schooltaal lijkt me dat een zesje of zeventje, voldoende of ruim voldoende om te zien dat er hoe dan ook een relatie is tussen democratie en geluk. Die gaan vaak samen, maar er zijn uitzonderingen zoals Saoedi-Arabië dat met 150 laag scoort op democratie maar met 28 hoog scoort op geluk. Of Botswana dat met 33 hoog scoort op democratie maar met 137 laag scoort op geluk. Rusland scoort met 144 laag op democratie, maar het geluk lijkt daar met 72 niet onder te lijden.

Je kunt je afvragen hoe het kan dat van de 144 landen die overbleven er toch hogere scores zijn, maar dat komt doordat het scores zijn in de oorspronkelijke onderzoeken met 143 en 167 landen. Zou ik die rangordes niet moeten corrigeren zodat er geen gaten meer in zitten? Gebruik ik wel het goede type correlatiecoëfficiënt? Hoe valide zijn gebruikte beoordelingen en zelf-beoordelingen? Zo zitten er best wat haken en ogen aan zo’n onderzoekje als dit. Maar hoewel ik niet pretendeer dat het een wetenschappelijke toets kan doorstaan, suggereert het wel dat er een relatie is tussen democratie en geluk, wat uitgebreider onderzoek verdient.

Maar áls er een verband is, betekent dat nog niet dat democratie mensen gelukkiger maakt, want het omgekeerde kan ook het geval zijn. En wie weet is er een gemeenschappelijke oorzaak van zo’n correlatie, zoiets als het weer want in noordelijke landen scoren ze hoog. Nemen democratie en geluk af naarmate je meer naar de evenaar toe gaat? Dan liggen Rusland en Noord-Korea op de verkeerde plek. En waarom had Athene dan wel een democratie en Sparta niet? Eigenlijk wil ik alleen maar weten of democratie gelukkiger maakt. Wat ik eigenlijk al weet. Maar ik wil dat ook kunnen bewijzen. Alsof dat helpt in een wereld waarin steeds minder waarheid is!

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Schitterend lichaam

Date 15 mei 2024

Soms lees ik een roman. Dan heb ik er behoefte aan even in een andere wereld te zijn. Zoals onlangs in die van De avond is ongemak van Lucas Rijneveld. Mooi boek. Dat is even wat anders dan al dat spirituele werk waarin steeds meer hetzelfde lijkt te staan. Vorige week werd het tijd om weer eens een roman over kannibalisme te gaan lezen. Trouwe lezertjes weten dat dit een van mijn hobby’s is. Daarmee loop ik het risico dat vandaag of morgen agenten voor de deur staan om mijn koelkast, kruipruimte en tuin te inspecteren. Maar ik moet hen dan teleurstellen, want ik ben de onschuld zelve. Het lijkt me doodeng om iemand te slachten, want ik leef niet in het vroegere Fiji, Congo of Brazilië waar een en ander wat minder taboe was. Misschien ben ik daar wel in een vorig leven opgegeten – dat zou een boel verklaren.

Nu heb ik Schitterend lichaam van de Argentijnse Augustina Bazterrica gelezen, een dystopie over hoe kannibalisme de gewoonste zaak van de wereld is geworden. Dat moest wel, want de aarde raakte overbevolkt met alle gevolgen van dien. Maar hoe is de ‘Transitie’ van de consumptie van dieren naar die van mensen gerealiseerd? Door te verkondigen dat dieren een dodelijk virus verspreiden zodat ze zo veel mogelijk afgemaakt en verbrand moeten worden. En door wetenschappers een en ander goed te laten onderbouwen, ook het feit dat de aminozuren van plantaardig voedsel niet toereikend zijn. En de vleesindustrie moet natuurlijk in stand worden gehouden. Om zich tegen uitwerpselen van lastig uit te roeien vogels te beschermen mag niemand zonder paraplu de deur uit.

In die wereld wordt Marcos wakker, badend van het zweet omdat er weer een dag mensen slachten op hem wacht. Hij doorziet het plot, maar heeft het geld nodig om de verzorging van zijn demente vader te kunnen betalen. Die had al een vleesverwerkingsbedrijf, waardoor hij al diverse vaardigheden heeft en nu als inspecteur rondjes doet langs looierij, fokkerij, slachterij en darmwasserij. Daar is geen gekrijs te horen omdat bij de mensen, die ‘hoofden worden genoemd, de stembanden zijn verwijderd. De beste kwaliteit is die van de EZG, de Eerste Zuivere Generatie ofwel mensen die in gevangenschap zijn geboren, zonder groeihormonen zijn grootgebracht en niet genetisch gemanipuleerd zijn.

Marcos krijgt van een relatie een mooi en duur cadeau, een EZG ‘wijfje’ om zelf te slachten of te verkopen. Maar in plaats daarvan bewaart hij het in een schuur waar hij het liefdevol verzorgt en koestert. Iemand als slaaf houden is echter barbaars, dus verboden, zodat hij het risico loopt bij ontdekking daarvan zelf in het Gemeentelijk Slachthuis te eindigen. Maar niemand kan hem verraden want zijn vrouw is een tijdje bij zijn schoonmoeder en kinderen heeft hij niet omdat zijn zoon vroeg overleden is. Hij struint door een vervallen dierentuin waar hij wat achtergebleven dieren koestert. Hij bezoekt zijn zuster waarvan de kinderen met de kannibalistische app Schitterend lichaam spelen, en verwondert zich erover dat zij zo keurig volgens de regels leeft en de waarheid rond het virus niet doorziet. Hoe nu verder?

De Transitie lijkt geslaagd in de dystopische wereld die Bazterrica beschrijft. Zo zijn er nu geen immigranten en arme mensen meer en neemt de overbevolking af. Al lezend kan je niet onder associaties uit met de coronacrisis, maar het bijzondere van dit boek is dat het al daarvoor in 2017 is geschreven. En ik moet toegeven dat deze Transitie, hoewel een tikje radicaal, dé ideale manier is om de klimaatcrisis te bestrijden – ik had dit zelf ook al eens bedacht. Het is nu afwachten of deze dystopie realiteit gaat worden. De schrijfster geeft ons daar alvast een voorproefje van. Het is immers nu al normaal dat we elkaars zielen opeten zoals in reclame en sociale media, dus het is niet zo’n grote stap om dat nu ook lijfelijk te gaan doen.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Het Grote Geheim

Date 11 mei 2024

Mijn vader was een masochist, maar mijn moeder wilde daar niets van weten. Dat was in hun tijd minder gewoon dan tegenwoordig. Ik denk dat dit de reden is waarom mijn vader in de jaren vijftig naar een psychiater ging. ‘Hoe was het bij Keilson?’ vroeg ze hem dan als hij thuiskwam. Ik begreep totaal niet waar dat over ging. Het is altijd het Grote Geheim gebleven. Behalve dan dat mijn vader er in zijn laatste levensjaren een enkele keer wat aarzelend over vertelde. Toen ik zelf medio jaren zeventig eens in psychotherapie was wilde ik een sessie met mijn beide ouders erbij. Voor de therapeut en mijn vader geen probleem, maar mijn moeder wilde niet komen. “Dan moet ik verschrikkelijke dingen over je vader vertellen,” was haar argument. Als er één moment is dat ik me door haar ontzettend in de steek gelaten voelde, was het wel toen.

Pas een paar jaar geleden pasten alle puzzelstukjes in elkaar, had ik dit Grote Geheim ontdekt. Alsof ik het mijn hele leven al geweten heb, of op zijn minst gevoeld. Mijn oudste herinnering  – wij woonden nog in Blaricum dus ik kan hooguit vijf jaar geweest zijn – is dat ik in mijn bed schrok van hakkende geluiden, die uit de keuken beneden kwamen. “Papa mag mama niet opeten!” schreeuwde ik in paniek. En in de loop der jaren werd hun geheim ook mijn geheim, kreeg ik masochistische gevoelens die tot vandaag de dag zijn gebleven. Sommige van mijn erotische fantasieën heb ik verwerkt in mijn roman Strandvliet. Maar ik heb er wel het grootste gedeelte van mijn leven mee geworsteld door ze niet écht te accepteren van mezelf, want waarom anders deed ik er moeilijk over, zij het met hier en daar een tijdelijke uitspatting als uitlaadklep?

Zo zie je maar weer hoe een moeder met alle beste bedoelingen het een kind moeilijk kan maken. Achteraf plaats ik haar uitspraak dat je je lichaam niet mag beschadigen in deze context. Ze zei dat toen ik trots mijn nieuwe oorringetje liet zien, terwijl ze zelf stevig verslaafd was aan kalmerende middelen. En ze had niet alleen mijn vader naar een psychiater gestuurd, maar mij ook. Zo iemand moest checken of mijn homoseksualiteit écht was, en niet een angst voor vrouwen. Om van dat gezeur af te zijn werkte ik mee, maakte een praatje met die psychiater en dat was het dan. Ik vergat hem een certificaat van echtheid te vragen, maar voor mijn moeder was het nu goed. Wellicht heeft ze mijn broer ook wel eens naar een psychiater gestuurd, want daar moest iedereen heen. Behalve zij zelf.

Wat een familiedynamiek! Psychoanalytici smullen van dit soort verhalen. Iets dat niet gehoord mocht worden en onbespreekbaar was. Want pervers. Terwijl niet het verhaal zelf, maar het geheim houden ervan het juist pervers maakt. En dat geheim houden lukt helemaal niet, want het verhaal heeft zich onbewust in mijn ziel genesteld. Het verhaal over het smachten naar overgave, gebondenheid en pijn. Ik denk dat veel meer mannen masochistisch zijn als compensatie van de rol die ze vaak geacht worden te spelen. Mijn ervaring is dat negen van de tien mannen in de BDSM-wereld masochistisch zijn, en misschien is bij vrouwen het omgekeerde het geval. Ik las onlangs in een blog van mijzelf dat volgens onderzoek BDSM best gezond is, en dat mensen die dat bedrijven gelukkiger zijn dan mensen die zich met gewone ‘vanilla’ seks behelpen.

Een paar jaar geleden trachtte ik daar met mijn vijf jaar oudere broer over te praten, maar die hield niet van dat geroer in het verleden, waar je toch niets aan verandert. Alsof dat niet soms nodig is om alles een eigen plek te geven als een soort opruiming in je eigen hoofd. Nee, hij wilde er niets van weten, wellicht ook omdat hij geen goede relatie had met mijn moeder. Integendeel. Nog steeds twijfel ik er een beetje over of ik dit alles wel in een blog openbaar mag maken, maar het voelt wel als een soort rehabilitatie van mijn vader die te veel onder de plak van mijn moeder leefde. Maar niet zoals hij dat graag had gewild.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Bewuste dieren

Date 27 april 2024

Voor mij en veel andere gewone mensen is het weinig nieuws, maar het is altijd leuk als wetenschappers je eigen vanzelfsprekendheden bevestigen. Namelijk dat dieren wel degelijk bewustzijn hebben. ‘Wetenschappers: bewustzijn eerder regel dan uitzondering in het dierenrijk’ schreef nos.nl onlangs. Dit naar aanleiding van The New York Declaration on Animal Consciousness die door 88 wetenschappers is ondertekend. De tekst ervan is kort. 1. Het is zeer aannemelijk dat zoogdieren en vogels bewuste ervaringen hebben. 2. Dit is ook een reële mogelijkheid voor alle gewervelde dieren zoals reptielen, amfibieën en vissen, en veel ongewervelde dieren zoals koppotige weekdieren, tienpotige schaaldieren en insecten. 3. Als dit een reële mogelijkheid is moeten we rekening houden met het welzijn van deze dieren.

Een bewuste ervaring behelst ook de ervaring van pijn. Als we dit alles serieus nemen, zoals de wetenschappers doen, heeft dat voor ons catastrofale gevolgen en is vegetarisme de enige weg om nog een beetje beschaafd met dieren om te gaan. De vleesverwerkende industrie zal er dan ook zijn stinkende best voor doen om dit alles te ontkennen. We kunnen dan geen oogjes van garnalen meer afknippen, kreeften levend koken, dieren Onverdoofd slachten, kuikentjes door de hakselaar halen of vredig aan de waterkant zitten vissen. Ik zag eens een filmpje van hoe biggetjes bij elkaar werden gedreven om elektrisch gedood te worden en hoe het laatste dier tevergeefs aan zijn elektrocutie trachtte te ontsnappen. Als er één grote vijand van het dierenrijk is, is het wel de mens. Hoogste tijd dus dat hij van de aardbodem oprot.

Toen ik als kind boeken van Kuifje las was ik erover verwonderd dat Bobbie gewoon kon praten. Geen gedachtenwolkjes boven zijn hoofd, maar echte tekstballonnetjes. Niemand die dat hoorde natuurlijk, tenzij een luid ‘Woeha!’ uit zijn bek kwam. Bij Marten Toonder zijn heer Bommel, Tom Poes en vrijwel alle andere stripfiguren dieren die gewoon praten zoals mensen. Nu kun je met professor Prlwytzkofsky denken: ‘Praw, das ist alles ja gans onwetenschappelijk,’ maar wie weet waren Hergé, Toonder en vele anderen zoals Disney met Donald Duck en La Fontaine met zijn fabels wel hun tijd ver vooruit, net zoals de vele sprookjes waarin dieren net mensen zijn. En dat laatste is meer het geval dan we meestal willen weten. Als een hond mij aankijkt vraag ik me vaak af wat zich achter die ogen afspeelt. Dat hij alleen maar kan blaffen of janken wil niet zeggen dat hij me niets wil vertellen. Wat gaat er allemaal om in dat koppie?

Is vlees eten echt zo noodzakelijk? Mijn Wijze Tante is er 100 mee geworden. Maar wat te doen als ze er later achter komen dat zelfs planten bewustzijn hebben? Zou zomaar kunnen. Wat blijft er dan nog over om met een schoon geweten te eten? Dan kunnen we alleen nog maar elkaar opeten, wat natuurlijk de ultieme manier is om de aarde nog een beetje te redden. Iets minder radicaal is het maken van kweekvlees, totdat blijkt dat zelfs dat over bewustzijn beschikt. De panpsychist in mij staat voor een onoplosbaar probleem als het bewustzijn alleen maar kan overleven door andere bewustzijnen te eten. Tenzij dieren en planten zo opofferingsgezind zijn dat ze zich graag door ons laten eten mits wij dat met respect en dankbaarheid doen zoals soms in oude culturen het geval was. Dat is echte liefde.

Niet dat alle dieren lieverdjes zijn. Want veel van hen zijn geen vegetariërs en verscheuren andere dieren om aan eten te komen, wat voor hun voedsel best pijnlijk moet zijn. Maar voor hen is het in tegenstelling tot mensen een noodzaak en ze weten niet beter. Dit in tegenstelling tot teveel mensen die elkaar in oorlogsgebieden graag martelen om daarvan leuke filmpjes op TikTok te kunnen plaatsen. De Romeinse machocultuur wordt vaak als de bakermat van onze beschaving beschouwd, alsof ze daar in de middagpauze van hun spelen niet genoten van hongerige leeuwen die christenen levend verslonden. Geef mij maar de Griekse oudheid, waar ze tenminste nog de democratie hebben uitgevonden. Geslaagde gymnasiasten zouden een Athenereis moeten maken in plaats van een Romereis.

De slimme Arthur merkte trouwens laatst op dat het eten van planten, net als het kappen van bomen, lang niet zo erg is als het doden van dieren omdat ze zichzelf weten te herstellen. Dat geeft wat troost. Van mij mag de hele vleesindustrie opgedoekt worden. Misschien is het zelfs zo dat we door het eten van vlees alleen maar bloeddorstiger worden. Als biggen niet op transport naar de slachterij willen, trap of sla je hen gewoon de vrachtwagens in en stuur je hen naar het bedrijf dat het minste controleert op gebroken poten of ribben. Ecce homo! Je moet geen dieren opeten. Maar wel de boeren en mensen die dieren mishandelen, geef die maar een koekje van eigen vlees. Stop hen maar in hun eigen stallen. Geen hamburgers maar boerburgers graag!

Naast een rookvrije generatie zouden we ook naar een vleesvrije generatie moeten in 2040. Want nog altijd houden teveel mensen meer van vlees dan van dieren.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Terug naar huis

Date 18 april 2024

Na drie decennia heb ik afgelopen week mijn boek weer eens gelezen over het grootste avontuur in mijn leven. Mijn reis naar Osho die toen nog Bhagwan heette, over mijn leven in Poona en op de ashram. Over de vele meditaties en groepen die ik deed, waarna ik uiteindelijk aan de voeten van Osho belandde, die mij tot sannyasin doopte en de naam Satyamo gaf. Het speelt zich af vanaf 8 december 1979 als ik op mijn eentje in het vliegtuig stap tot 18 januari 1980 als ik Poona weer verlaat. Meteen na thuiskomst schreef ik er een boek over: Terug naar huis.

De ashram in Poona was eigenlijk een soort hippiegemeenschap zoals heel kenmerkend op dit filmpje is te zien. Het valt me op hoe gedetailleerd en intiem ik alles in mijn boek beschrijf. Het meest bijzondere zijn de ochtendlezingen van Osho, waar je in een overvolle Buddha Hall muisstil moet zijn. In dezelfde hal doe ik meditaties met namen als Dynamic, Kundalini, Nadabrahma, Gourishankar en Nataraj. De meditaties zijn ondersteund met prachtige muziek van Georg Deuter die onder de naam Chaitanya Hari componeerde. Sommige meditaties zijn actief, hard en uitputtend waardoor het makkelijker is om daarna iets als overgave te voelen. Andere meditaties zijn passief en zacht, waarbij ik mij alleen door klanken en sfeer hoef te laten meevoeren. Die laatste vind ik het mooist en ik word door een diepe ontroering bevangen.

De rode draad in Osho’s lezingen is het ego, de persoonlijkheid waaronder we lijden. We willen altijd iets of iemand zijn en verliezen daardoor de verbinding met Bestaan, God, of hoe je het ook noemen wilt. Het maakt ons afgescheiden, alleen, en is de uiteindelijke oorzaak van al onze problemen. Maar problemen bestaan in feite helemaal niet, die zijn allemaal een hersenconstructie, een illusie waarmee het ‘ik’ zich krampachtig handhaaft en waarmee we geen oog meer hebben voor ‘that which is’ in het hier en nu. Tegelijk moet je je niet verzetten tegen dat ego. Het enige wat er te doen is, is getuige zijn van dit alles. Want de getuige is je ware gezicht, je ware ziel die niets anders is dan leegte. Een leegte waarin God tot bloei kan komen. Niet het denken, maar het hart kan bevrijding brengen. Het zijn liefde, muziek, dans en extase waarin je jezelf, je ego verliest.

Naast meditaties en Osho’s lezingen is de ashram ook berucht om de groepen waarvan je er altijd wel een paar moet volgen. Zo doe ik de residentiële Enlightenment Intensive die draait om de vraag – zeg maar koan – ‘Wie ben ik?’ In de Centering Groep op het dak van het Krishna House doe ik de Whirling meditatie die ik het mooiste vind: als een derwisj met open ogen om mijn eigen as tollen zodat alles wat ik zie in elkaar overvloeit en ik het gevoel krijg zélf stil te staan te midden van een witte wervelende wereld om me heen. Ik doe daar ook de Eye gazing waarbij je je partner heel lang onbewogen in de ogen kijkt. Daar zie ik steeds andere gezichten in de ander, en het lijkt alsof ik in trip beland, alsof in een stille lege ruimte zit die ik maar al te goed herken en waarvoor ik tegelijk als de dood ben. Tijdens een andere oefening herinner ik me hoe ik ooit onder invloed van drugs transparant in een lege ruimte zweefde totdat ik dacht ‘Dit is het!’ waarna deze ervaring dus prompt verdween. Want denken.

Niet alles is rozengeur en maneschijn, want ik jank veel af in deze weken. In de Rebirthing groep moet ik vechten om geboren te worden. Soms ben ik hartstikke kwaad. Soms ben ik diep ontroerd over dat alles goed is zoals het is en dat er ik mag zijn. Heel eerlijk schrijf ik persoonlijke verhalen over de problemen die ik in mijzelf tegenkom. Soms ben ik woedend op alles en iedereen, Osho incluis. In de Tao groep in de gecapitonneerde kelder raak ik met iemand in gevecht waarna ik onverwacht gestreeld word door Huub, de mooiste jongen van de ashram met wie ik na afloop lig te rollebollen als iedereen vertrokken is. Ik zit veel ‘in mijn hoofd’ zoals dat heet maar word ook daar weer getuige van. Ik vraag me af hoe ik getuige van mijn getuige-zijn kan zijn. Ik heb momenten van intense vrede waarin alles goed is zoals het is. Dan ben ik in de sprookjeswereld die ik in veel visioenen zag en die nog echt blijkt te bestaan ook. 

Gedurende deze weken raak ik bevriend met huisarts Piet, met wie ik een kamer huur. We delen lief en leed met elkaar, zitten vaak in de Smoking Temple van de ashram te roken en trekken veel met elkaar op. Hij zou tot zijn dood een van mijn beste vrienden blijven. Ik ontmoet en hug leuke mooie jongens zoals Jos en Nico. Verwonder mij over mensen die genieten van hun hoge status omdat ze veel groepen hebben gedaan. Piet en ik gaan vaak eten in restaurantjes in de stoffige en smerige stad. Met Huub wandel ik naar de rivier waar onder de rotsen cobra’s zouden liggen te slapen. Ik koop lichte oranje kleren. Ik loop fluitspelend op straat, en in een hotel laat ik mijn liedje The grass grows by itself horen. Ik vier mijn eigen directheid en eigenwijsheid. Hoe ben ik een goede sannyasin? Ik kom er achter dat Osho dat ook niet weet, want volgens hem is onbewustzijn de enige zonde en bewustzijn de enige deugd. En er zijn geen goede of slechte gewoonten want gewoonten op zich zijn al zondig.

Uiteindelijk beland ik aan Osho’s voeten. Hij vertelt me een verhaal waarbij het me obsedeert dat hij eigenlijk een lege pop van papier-maché is en ik voel me daar schuldig over omdat dit meestal geen compliment is, terwijl hij zo vaak gezegd heeft dat leeg zijn juist zo mooi is. Zijn woorden dingen zo diep tot me door dat ik ze even later vergeten ben. Ik voel me bevestigd in mijn alleen zijn, en met de mala die hij om mijn hals heeft gehangen beland ik na afloop in een hotel waar het instrumentale Arrival van Abba speelt. Als ik weer op mijn hotelkamer kom – Piet is intussen alweer in Nederland – valt het me op dat ik een gevoel mis omdat ik me er niets meer kan bij voorstellen: angst. Ik koester de nieuwe mala op mijn borst en val als een pasgeboren kind in slaap.

Die dag, 14 januari 1980, was een ongeëvenaard keerpunt in mijn leven. Dat moest ik alleen na thuiskomst nog aan anderen zien uit te leggen. Maar sommige dingen zijn niet uit te leggen aan mensen die het niet zelf hebben meegemaakt. Misschien hielp het schrijven van een boek daarbij.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Zonsverduistering

Date 8 april 2024

De ervaring van een zonsverduistering is even onmogelijk over te brengen als die van de geur van een bloem als iemand die niet kent. Die verduistering moet dan wel totaal zijn, want het minste stukje zon dat nog zichtbaar is doet het effect totaal teniet. Ik was zo gelukkig de zonsverduistering van 11 augustus 1999 mee te maken op een gunstige plek in het zuiden van Duitsland. De natuur gaat zwijgen, het resterende licht is dag noch nacht, het waait terwijl een rotsblok in de lucht hangt waar een paar minuten geleden nog de zon straalde. Een naargeestige dreigende sfeer verspreidt zich over het landschap. Je moet het meemaken, want woorden schieten te kort. Aan de overkant van de oceaan maken ze dit vandaag mee en het loopt storm op alle plekken tussen het noordoosten en zuidwesten van de Verenigde Staten waar binnen een band van zo’n tweehonderd kilometer de verduistering voor hooguit vierenhalve minuut totaal is.

Als de zon staat voor onze individualiteit, staat de maan voor onze persoonlijkheid. De laatste is het masker waarachter we ons ware zelf verbergen. Een paar dagen geleden zag ik Osho daarover vertellen. Onze individualiteit is datgene waarin we niet-gedeeld zijn, heel. Onze persoonlijkheid is de mengelmoes van aangeleerde routines, de verzameling van onze maskers – de Griekse oorsprong van het woord, afgeleid van maskers van toneelspelers – waarmee we juist niet heel zijn. Zon en maan vertegenwoordigen het hart en onze hersenen, en bij Osho staat het hart dichter bij ons wezen dan het verstand. De lezingencyclus waarin hij daarover vertelt heet niet voor niets Beyond psychology, want psychologie gaat helaas meer over onze persoonlijkheid dan over onze individualiteit. Hoewel ik ook daar best goed in was tijdens mijn studie.

Zo confronteert een zonsverduistering ons met hoe ons ware zelf verduisterd wordt en hoe we tot jankens toe ons alleen kunnen voelen, afgesneden van onze bron die – daar zijn de wetenschappers het over eens – in de sterren ligt. Ja, zo’n zonsverduistering is weird, de vogels zwijgen, maar er waait wel een frisse wind om ons heen terwijl we naar dat gesteente in de lucht kijken dat veel dichterbij lijkt te hangen dan de maan zoals we dat gewend zijn. En er is geen mooier moment dan een totale zonsverduistering om The dark side of the moon te aanschouwen. En het is geen toeval dat dit beste werk van Pink Floyd een conceptalbum is geworden met gekte als thema. Alleen een persoonlijkheid kan geestelijk ziek worden, voor een geheeld iemand is dat schier onmogelijk omdat hij niet meer gedreven wordt door onbewuste angsten en verlangens die allemaal wortelen in het verleden of de toekomst en niet in het hier en nu.

Bij de zonsverduistering van vandaag is nog iets heel bijzonders aan de hand. Alle planeten zijn – al dan niet met behulp van een telescoop – zichtbaar boven de horizon. Zelfs Pluto, die volgens astronomen geen planeet meer genoemd mag worden, doet mee. Ik zou als astroloog natuurlijk kunnen verkondigen dat dit de Dag van de Grote Openbaring is omdat nu alles zichtbaar is, maar met dezelfde argumenten kan ik zeggen dat dit de Dag van de Totale Gekte is. Eerder ben ik geneigd te geloven dat een constellatie als die van vandaag een langere periode van openbaring van krankzinnigheid kenmerkt. Maar om dat in Verenigde Staten te zien heb je niet een dag als deze nodig. Maar het is toch bijzonder dat ons zonnestelsel dit – althans voor vandaag – bevestigt. Hoewel wij hier in Europa geen zonsverduistering meemaken, staan ook hier in de loop van de middag alle planeten boven de horizon zodat het een mooie dag is voor zelfkennis. Misschien zelfs een nog geschiktere dag omdat we de zon blijven zien.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

In-A-Gadda-Da-Vida

Date 3 april 2024

In de popmuziek uit de jaren 60 was een oneindig aantal juweeltjes, waarvan ik soms het gevoel heb ze nu pas echt op hun waarde te schatten. Een daarvan is het indertijd door ons grijsgedraaide In-A-Gadda-Da-Vida uit 1968 van Iron Butterfly. Hoeveel ik er indertijd ook van genoot, waardeer ik het nu meer dan ooit. Wij babyboomers willen wel eens beweren dat sommige dingen vroeger beter waren, maar hoewel dat niet altijd het geval was moet je toch de mogelijkheid niet uitsluiten dat dit inderdaad zo was. Want met name de popmuziek getuigde in die jaren van een ongeëvenaarde creativiteit. Maar dat realiseerden we ons indertijd niet. ‘O zalige tijd / niet eens zo lang geleden / is het geschied / en onwetend / gingen we erdoorheen,’ dichtte ik toen ik een jaar of zestien was. Want toen was geluk heel gewoon. Alsof je alleen achteraf gelukkig kunt zijn, en niet gewoon in het hier en nu.

Het vooral instrumentale ‘psychedelische’ In-A-Gadda-Da-Vida duurt zeventien minuten en nam toen de hele A-kant van de gelijknamige langspeelplaat in beslag. De titel was een raadsel, maar ik lees nu in Wikipedia dat de dronken zanger en organist Doug Ingle ‘In the garden of Eden’ bedoelde, maar zich zodanig versprak dat drummer Ron Bushy er deze mysterieuze titel van maakte. Die drumsolo vanaf 6:23 is misschien wel de mooiste drumsolo die ik ooit gehoord heb en als ik hem zie spelen geniet ik van de trance en overgave waarin Bushy zich helemaal verliest. In een clickbaitdiscussie op Facebook werd een paar maanden geleden gevraagd naar wat je de beste drumsolo vond. Daar kwam vaak Ringo Starr voorbij in The End, het (eigenlijk één na) laatste nummer van Abbey Road uit 1969, maar ook deze solo uit In-A-Gadda-Da-Vida werd een enkele keer genoemd. Onlangs las ik dat Ringo geïnspireerd was door Bushy’s solo.

Hoewel ik het heel anders beleef heeft die solo nog geen drie minuten geduurd als op 9:06 Ingle in een perfecte overgang met zijn orgel invalt. De zoetheid van zijn orgel en zijn verschijning lijken in contrast met de zware mannenstem waarmee hij de simpele tekst in het begin en aan het slot zingt. Neem mijn hand en wandel samen met mij in dit land. Het smachten naar een psychedelisch paradijs dus. Daar hadden we in de jaren 60 wel vaker last van, terwijl muziekuitvoeringen zich in die tijd nog moesten behelpen met een entourage van vloeistofdia’s die we op zich al heel overweldigend vonden. Lange muzieknummers waren trouwens best uitzonderlijk in die tijd, wellicht omdat je ze niet in een single kon persen. Ja, je had in 1969 het fantastische Get Ready van Rare Earth dat we ook grijs draaiden, maar de echte boost voor lange nummers begon een jaar later met Pink Floyds instrumentele Atom Heart Mother.

Er zijn dertig miljoen exemplaren van In-A-Gadda-Da-Vida over de toonbank gegaan, waarmee het inmiddels vier keer de platinastatus heeft bereikt. Het zou ook een inspiratie zijn geweest voor heavy metal, maar ondanks de soms schurende gitaargeluiden herken ik dat er niet zo in. Drummer Ron is op 79-jarige leeftijd in 2021 overleden en ik begrijp dat Doug nu dezelfde leeftijd heeft. Popartiesten kunnen best oud worden, iets waarvan de inmiddels 80-jarige Keith Richards van de Rolling Stones hét iconische voorbeeld is, zeker omdat hij met zijn groep nog steeds actief is. In een stripje zag ik jongeren in de rij voor een concert aan bejaarden in rolstoelen en met rollators vragen of ze niet te oud waren voor dit concert, waarop ze van de oudjes te horen kregen dat zij zélf de band waren. Het was even mode om als popmusicus op je 27ste te sterven, maar voor popmuziek ben je nooit te oud.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Morele ambitie

Date 30 maart 2024

Jammer. Na zijn prachtige bestsellers Gratis geld voor iedereen en De meeste mensen deugen valt Rutger Bregmans derde boek bij De Correspondent Morele ambitie nogal tegen. Het is wel keurig gebonden, ruim gedocumenteerd, vol passie geschreven en straalt het voor de schrijver zo kenmerkende aanstekelijke enthousiasme uit, maar verder weet ik niet wat ik ermee moet. Maar dat zal wel aan mijn eigen gebrek aan morele ambitie liggen. De titel alleen al staat me tegen. Ik heb niks met moraliteit omdat het voor mij een stoffig begrip is dat me doet denken aan al of niet zelfopgelegde normen en waarden, volgens Wikipedia ‘een geestesgesteldheid, geestelijke weerbaarheid, moed, werkkracht of strijdlust die in moeilijke omstandigheden door een individu of groep wordt vertoond’. Ik heb ook niets met ambitie, door dezelfde bron omschreven als ‘streven om carrière te maken en de daarmee vaak gepaard gaande “zucht, dorst naar eer of roem”. In meer algemene zin is ambitie het streven naar een bepaald doel’.

Ben ik zelf moreel ambitieus? Misschien zou je mijn zestienjarige raadslidmaatschap een morele ambitie kunnen noemen. Maar voor mij voelde het simpel als doen wat er gedaan moest worden. Zo simpel was het, ik kon gewoon niet anders dan mijn geboortedorp willen beschermen tegen verloedering van haar wezen, zoals ik ook de astrologie en de woorden van mijn Wijze Tante wilde beschermen tegen het steeds meer opkomende oppervlakkige materialisme en populisme van deze tijd. Maar ik sla mezelf niet op de borst omdat dit alles morele ambitie zou zijn. Omdat dit voor mij niet zo voelt. Sterker nog: moraliteit en ambitie getuigen juist van een gebrek aan spiritualiteit. Omdat ze je vastpinnen aan je eigen persoonlijkheid met waarden en ideeën waardoor flexibiliteit ver te zoeken is. Omdat ze je met een doel in de toekomst afhouden van het hier en nu. Van Bregman moeten we aan het werk, wat me doet denken aan Mao met zijn culturele revolutie waarin voor cultuur geen sprake mocht zijn. Wat blijft er over van kunst als die ook ambitieus moet zijn? 

Wat wél inspirerend is, is Bregmans gedachte dat je op je eentje veel meer kunt bereiken dan je geneigd bent te denken. Zijn boek staat vol met voorbeelden van eenlingen die via een kettingreactie een ware revolutie teweeg hebben gebracht. Geloof Bregman maar: je kán de wereld verbeteren! Hij vertelt over mensen als Thomas Clarkson die over de slavernij begon, Ralph Nader die auto’s veiliger maakte, de zwarte Rosa Parks die weigerde op te staan voor witte mensen, Rob Mather die malaria bestreed, en vele anderen. Moreel ambitieuze mensen die begonnen met een beroep op anderen te doen. Dat werkt, want mensen helpen graag als je hen iets vraagt, immers de meeste mensen deugen. Als raadslid maakte ik eerst mijn fractiegenoten warm voor een idee. En als dat lukte was de coalitie aan de beurt. En als ook daar draagvlak was kwam de hele gemeenteraad aan de beurt. Hoewel ik een hekel heb aan het woord ‘netwerken’ heeft Bregman het over hetzelfde principe dat nodig is als je iets wilt bereiken. En dan niet alleen praten, maar ook doen!

Nee, je bent niet goed zoals je bent. Een rare titel van het eerste hoofdstuk waarmee Bregman zijn protestantse afkomst verraadt. Hij hamert erop dat bewustzijn niet genoeg is, hoewel het daar natuurlijk wel mee begint. “Maar in bewustzijn kun je niet wonen,” parafraseert hij Jan Schaeffer. Nou, voor mij is het de enige plek waarin je juist wél kunt wonen. Want bewustzijn is meer dan kennis in je hoofd, omdat het ook voelen betekent, van het beleven van je eigen lijf tot meeleven en lijden met anderen en de natuur. En écht bewustzijn kan niet anders dan tot actie leiden. Dat heeft geen plicht nodig, want dan gebeurt het vanzelf. Tenzij je hypocriet bezig bent. ‘Beschouw winnen als je morele plicht’ is de titel van het vierde hoofdstuk waarin het tweede deel ontbreekt. Maar dachten de vele mensen die als individu of als groep zoals de Quakers een groot verschil zouden gaan maken daar ook zo over? Ze konden gewoon niet anders dan bijvoorbeeld opkomen tegen de slavernij of ervoor zorgen dat velen zich lieten vaccineren. 

Volgens Bregman moeten we vier illusies achter ons laten. Die van bewustzijn, van goede intenties, van puurheid en van synergie. Voor mij zijn dat geen illusies. Is mijn leven nu verloren, zal ik op mijn sterfbed nu het berouw over een verspild leven hebben waar de auteur als een dominee voor waarschuwt? Al met al is het een boek waar ik weinig mee kan zodat ik weinig behoefte heb om me bij zijn School of Moral Ambition aan te melden, met als beginselen actie, impact, radicale compassie, ruimdenkendheid, medemenselijkheid, levenslust en doorzettingsvermogen, die op mij als nogal open deuren overkomen. Een en ander neemt niet weg dat het boeiend is om de verhalen van veel wereldverbeteraars te lezen. Maar waren ze allemaal gelukkig? En hoe kan je een ander gelukkig maken als je dat zelf niet bent? Slavernij is er nog steeds, zij het in een andere vorm. Waar komen die ziektes vandaan waartegen vaccinaties nodig zijn? Ik geloof nog steeds dat alleen bewustzijn onze redding kan zijn. Maar dat zal volgens Bregman wel een smoesje zijn.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Het gelukkigste land

Date 21 maart 2024

De Verenigde Naties geven sinds 2012 elk jaar een World Happiness Report uit. Op 20 maart, de internationale dag van het geluk, zo lees ik in Wikipedia. Ook een persoonlijke geluksdag trouwens, want op die dag verrijkte ik in 2007 mijn leven door Second Life te betreden. In 143 landen lieten de onderzoekers bewoners zelf oordelen over hun inkomen, sociale steun, gezonde levensverwachting, mate van vrijheid, vrijgevigheid en corruptie, zoals te lezen in het volledige rapport. Finland is het gelukkigste land, in de top-10 gevolgd door Denemarken, IJsland, Zweden, Israël, Nederland, Noorwegen, Luxemburg, Zwitserland en Australië. Om nog een paar andere landen te noemen: de Verenigde Staten staan op 23, Duitsland op 24, Rusland op 72, Oekraïne op 105, en het ongelukkigste land is Afghanistan op 143.

Finland staat nu voor de zevende keer op rij aan de top. Het valt op dat veel Skandinavische landen al in de top 10 staan, maar ik kan me moeilijk voorstellen dat mensen in die koude landen zo gelukkig zijn. Maar ze zeggen het zelf. Arthur woont in Finland, dus ik heb hem gisteren gefeliciteerd en hem uitgehoord over dit rapport dat hij nog niet had gezien. Hij behoort wel tot de groep jongeren die het minst aan de geluksindex hebben bijgedragen, in tegenstelling tot de jongeren in Zuid-Europa. Voor ouderen zou Finland dus hét land zijn om naar te emigreren, maar dat zie ik mezelf toch niet echt doen. Het eerste dat Arthur noemde was de ruimte in zijn land, met schoon water en zuivere lucht. Vervolgens noemde hij de scholen, de gezondheidszorg, de mooie natuur en de vriendelijkheid van de mensen. Werk was ook goed geregeld, want als hij dagenlang een jeugdkamp moest bestieren had hij daarna weer extra vrije dagen.

Het meest opvallende vond ik wat hij vertelde over de gezondheidszorg. Als je ziek bent krijg je gewoon vrij en pas na drie dagen moet je naar de dokter. Ik weet niet of dit veel anders is dan bij ons, maar wat wél heel anders is zijn de eigen bijdragen voor gezondheidszorg. Die zijn hooguit vijftig euro per jaar, en voor medicijnen betaal je hooguit zeshonderd euro per jaar. Ik berekende hem voor dat ik voor premies en eigen risico zo’n drieduizend euro per jaar kwijt was. Een en ander zit wellicht complexer in elkaar dan het lijkt want je moet het wel afzetten tegen onder andere inkomen en kwaliteit van de gezondheidszorg. En tegen het feit dat mensen in koude regionen kennelijk gezonder leven, zonder rotzooi in de lucht en het water, en met sauna’s die natuurlijk heel gezond zijn. En ik heb de indruk dat het leven in Finland minder hectisch is dan bij ons, ook omdat de mensen daar veel meer levensruimte hebben. Ook dat draagt bij aan gezondheid, wat natuurlijk een van de eerste dingen is die bijdragen aan levensgeluk.

Ik ben gewend om veel te mopperen op de overheid terwijl mensen in Finland veel meer vertrouwen in de overheid hebben. Eigenlijk moeten we dankbaar zijn dat we in de top-10 van gelukkige landen zijn geboren. Dat vond Arthur vanzelfsprekend. Ons land zou een voorbeeld kunnen nemen aan Finland. Of misschien moet het hier in Nederland gewoon veel kouder worden.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites

Israëls wraak

Date 14 maart 2024

Israëliërs doen wel érg hun best om een antisemiet van mij te maken. Tot nog toe weet ik onderscheid te maken tussen de Joden als inwoners van Israël en de joden als aanhangers van de oudtestamentische religie. Als je tegen Joden bent betekent dat nog niet dat je tegen joden bent ofwel een antisemiet. En niet alle Joden zijn joden, dat geldt maar voor driekwart van de 6,4 miljoen mensen die in hun thuishaven wonen. Maar door de laatste ontwikkelingen dreigt het verschil tussen Joden en joden te vervagen. Inmiddels zou ik geen voet meer op Israëlische bodem willen zetten, argwanend als ik ben jegens een land waar zoveel mensen de genocide in Gaza goedkeuren. Net zoals ik argwanend jegens Russen geworden ben. Is het een natuurwet dat slachtoffers daders worden en de mix van Joden en joden nu zelf met een holocaust begonnen zijn?

Vandaag lees ik in de NRC dat 72% van de Israëliërs tegen humanitaire hulp voor Gaza is zolang de gijzelaars daar niet zijn vrijgelaten. Dat er zelfs een Tzav-9-beweging is die de hulptroepen voor Gaza wil tegenhouden. Hoe sadistisch kun je zijn als je eerst een gebied met twee miljoen inwoners platbombardeert, vervolgens de bewoners uithongert en daarna alle hulp van buiten blokkeert? Door een land dat zich niets aantrekt van internationaal recht, zoals ook met de bezetting van de Westelijke Jordaanoever waar de huizen van bewoners worden platgewalst en het leger het niet zoveel uit lijkt te maken of hier en daar Palestijnen worden doodgeschoten. Heren Biden, Rutte en vele anderen, hoe lang kunnen we dit land nog een hand boven het hoofd blijven houden? Ik moet toegeven dat ook ik mij daar vijftien jaar geleden aan schuldig heb gemaakt, in een blog die tot een lange e-mailwisseling met Nandan leidde. Sorry, Nandan, je had tóch gelijk!

De aanval van Hamas die tot twaalfhonderd doden en deze oorlog leidde is natuurlijk niet goed te praten, maar de reactie van Israël is wel een tikje buitenproportioneel. Joden geloven in de god der wrake uit psalm 94. Die laat kennelijk weinig van zich horen, zodat ze nu zelf het heft in handen nemen. Het was indertijd een mooi idee, een eigen veilig land, waar joden Joden konden worden. Maar dat land wás helemaal niet van hen, maar van Palestijnen! Foutje, bedankt. Waar is méér ervaring met vernietigd worden dan onder de joden? Daar heeft Israël kennelijk niets van geleerd. Een land dat rücksichtslos aan het moorden slaat – als ik het beest even bij zijn naam mag noemen want dat is het wat is het als je zoveel onschuldige mensen treft – verliest zijn bestaansrecht. Van minder punten op het songfestival tot verkilde internationale betrekkingen. Israël is hard bezig zichzelf te vernietigen, from the river to the sea.

  • Facebook
  • Twitter
  • NuJIJ
  • Print
  • PDF
  • Add to favorites