De zelfmoordclub
31 juli 2026
Zoekend naar een roman van een Finse schrijver kwam ik meteen terecht bij De zelfmoordclub van Arto Paasilinna (1942-2018). Echt iets voor mij. Eigenlijk gaat mijn eigen boek Strandvliet ook over een zelfmoordclub, met dit verschil dat er bij mij verlangd wordt naar een prachtig sterven, terwijl het bij Paasilinna gaat om mensen die hun ellendige leven willen ontvluchten. Maar ook hier is vaak sprake van een lichte absurde humor. “Een feestelijk en spannend boek,” recenseerde NRC op de achtste druk die ik las.
Tussen Helsinki en Tampere ligt de provincie Häme, waar aan het Humalameer het zomerhuisje staat van de zwaar depressieve directeur Onni Rellonen. Tijdens de midzomerfeesten wil hij in een verlaten hooischuur met een revolver een eind aan zijn leven maken. Helaas is daar juist op dat moment kolonel Hermanni Kemppainen bezig met zich te verhangen. Hij bevrijdt de kolonel op het laatste moment van zijn strop. Aangenaam kennis te maken! Twee heren die op dezelfde tijd op dezelfde plek een eind aan hun leven willen maken: wat is de wereld toch klein! Rellonen nodigt de kolonel uit om op zijn zomerhuisje te komen logeren. De heren voelen zich niet meer alleen op de wereld. Er ontstaat een vriendschap. Ze gaan duiken, roeien en vissen, de sauna in en delen ’s avonds bij het haardvuur hun diepe geheime verlangens onder het genot van glaasjes cognac.
Ze hebben te doen met de vele mensen die met zelfmoordplannen rondlopen. Het idee van een zelfmoordclub ontstaat, maar hoe krijg je al die mensen bij elkaar die een eind aan hun leven willen maken? Besloten wordt om een advertentie voor de krant op te stellen met als kop Heb je zelfmoordplannen? Geen nood, je staat niet alleen! en met als afsluiting met Niet bedoeld voor avonturiers. Gelieve reacties te sturen onder schuilnaam ‘Gezamenlijke poging’, poste restante op het hoofdpostkantoor in Helsinki. Olli Rennonen gaat de advertentie naar het postkantoor brengen, waarvan hij de betaling gezien de inhoud ervan wel vooraf moet voldoen. Er komen 612 wanhopige reacties op. Het is niet te doen om die allemaal te beantwoorden, zodat de heren gaan kijken of zich tussen al die brieven een mogelijke secretaresse bevindt die hen daarbij kan helpen. Onderdirecteur Helena Puusaari lijkt hen wel geschikt en ze zoeken haar midden in de nacht op. Ze reageert enthousiast en rijdt meteen mee terug naar het zomerhuisje van Olli Rellonen.
Werk aan de winkel! En spoed ook, opdat zoveel mogelijk belangstellenden nog in leven zijn als ze de uitnodiging ontvangen voor een samenkomst volgende week zaterdag in de feestzaal van een restaurant in Helsinki, dicht bij een begraafplaats en de rotskerk. Er komen meer dan honderd mensen op af. Spijs en drank worden rijkelijk genuttigd en men geeft gulle donaties voor de organisatie van dit seminar. Een psychologe houdt een lezing over zelfmoordpreventie en na de lunch vertellen velen hun eigen verhaal. Hoe nu verder? Iemand stelt voor een gemeenschappelijke belangenvereniging op te richten. Maar de meeste animo komt voor het organiseren van een grootscheepse collectieve zelfmoord. Mensen die daar niet aan mee willen doen wordt verzocht de zaal te verlaten. Terwijl hij met Olli Rennonen en Helena Puusaari even pauze nam is kolonel Hermanni Kemppainen benoemd om de uitvoering van hun voorstel in de praktijk te realiseren. De zelfmoordclub is geboren.
Om het plan ten uitvoer te brengen wordt een bus gekocht waarmee kriskras door Finland zo’n dertig mensen worden opgehaald die mee willen doen met de dodenrit die moet eindigen met het zich storten in de IJszee in het noorden. Als die mislukt vertrekken ze met de bus naar het zuiden voor een tweede poging in de Alpen, en later zal het gezelschap het in Sagres bij het zuidelijkste puntje van Portugal nog eens proberen. De reis van de zelfmoordenaars is vol avonturen, zoals vechtpartijen met hooligans en vrouwen onder hen die stiekem de beest uithangen. We horen veel verhalen van mensen die het leven zat zijn. Dit boek roept essentiële vragen op zoals over het recht om het leven te beëindigen, en over wat er verkeerd is aan het verlangen naar de dood. “De zelfmoordclub bruist van levenslust,” schrijft het Nederlands Dagblad over deze roman die rijkelijk gevuld is met een lichte zwarte humor die mij vaak deed glimlachen.
Gepost in Literatuur
